Banknot polimerowy to środek płatniczy wykonany z elastycznego tworzywa sztucznego, a nie z włókien celulozowych. Różni się od papierowego przede wszystkim trwałością, odpornością na wilgoć i nowocześniejszymi zabezpieczeniami. W artykule wyjaśniamy, jak powstaje i które banki centralne go stosują.
Co to jest banknot polimerowy?
Pieniądz polimerowy to pełnoprawny znak pieniężny, którego podłoże stanowi cienka folia z tworzywa sztucznego. Dzięki temu zachowuje kształt nawet po wielokrotnym zgięciu i przypadkowym zamoczeniu. Emitenci często opisują go jako bardziej odporny na uszkodzenia mechaniczne oraz mniej chłonny od pieniędzy papierowych.
Podłoże z folii daje też większe możliwości graficzne. Można na nim zostawić przezroczyste fragmenty, nanieść wypukłe detale lub dodać elementy zmieniające barwę. To sprawia, że pieniądze z tworzywa bywają trudniejsze do podrobienia niż klasyczne banknoty celulozowe.
Z czego dokładnie powstaje podłoże?
Najczęściej wykorzystuje się biorientowany polipropylen, czyli elastyczną folię o wysokiej wytrzymałości. W Polsce technologię druku na tym podłożu rozwija Państwowa Wytwórnia Papierów Wartościowych. W styczniu 2013 roku firma uzyskała certyfikat Guardian Printer Accreditation, który potwierdza gotowość do produkcji polimerowych banknotów. Taki dokument ma zaledwie kilkanaście przedsiębiorstw na świecie. Prezes Zarządu PWPW S.A. Marek Siwiec podkreślał, że to cenne doświadczenie dla całej spółki.
Czym różni się banknot polimerowy od papierowego?
Najistotniejsza odmienność dotyczy budowy fizycznej. Papier banknotowy powstaje z włókien celulozowych i bawełnianych, natomiast podłoże polimerowe jest jednolitą folią. W praktyce oznacza to inną reakcję na wodę, temperaturę oraz codzienne użytkowanie.
Porównanie istotnych właściwości przedstawia się następująco:
| Kryterium | Banknot polimerowy | Banknot papierowy |
| Materiał | folia z tworzywa sztucznego | włókna celulozowe i bawełniane |
| Odporność na wilgoć | bardzo wysoka | niska |
| Trwałość w obiegu | wyższa, nawet kilkukrotnie | niższa |
| Zabezpieczenia | okienka, hologramy, elementy zmienne | znak wodny, nitka, farba zmienna |
| Recykling | trudniejszy | łatwiejszy |
Główna różnica leży w podłożu: folia z tworzywa sztucznego jest odporna na wilgoć i rozdarcia, a włókna celulozowe szybciej chłoną zabrudzenia.
Nie oznacza to, że papierowe pieniądze są gorsze. Banki centralne nadal je stosują, ponieważ są tańsze w produkcji i sprawdzone w masowym obiegu. W krajach o gorącym i wilgotnym klimacie tworzywo wygrywa jednak trwałością.
Przykłady banknotów polimerowych
Polimerowe banknoty nie są jednolite pod względem wyglądu. Każdy emitent łączy własne motywy historyczne z nowoczesnymi zabezpieczeniami, a niektóre państwa decydują się najpierw na emisje kolekcjonerskie lub testowe. Poniższe przykłady pokazują różne podejścia do tego samego podłoża.
Banknot upamiętniający 100. rocznicę utworzenia Legionów Polskich jest pierwszym polskim banknotem polimerowym wyemitowanym przez NBP.
Polski banknot 20 zł z Legionami Polskimi
Narodowy Bank Polski wyemitował ten kolekcjonerski banknot 5 sierpnia 2014 roku. Powstało go do 50 000 sztuk, a wykonanie zlecono Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych. Autorem projektu graficznego był Andrzej Heidrich, który przygotował go jeszcze przed denominacją.
Na stronie przedniej znalazł się wizerunek Marszałka Józefa Piłsudskiego. Stronę odwrotną zdobią Krzyż Wielki Orderu Virtuti Militari z gwiazdą, odznaka I Brygady Legionów Polskich oraz orzełek legionowy. Całość uzupełnia hologram z wizerunkiem Belwederu. To szósty banknot kolekcjonerski NBP w historii.
Brytyjska piątka z Winstonem Churchillem
Bank Anglii (Bank of England) wprowadził ten banknot do obiegu 13 września 2016 roku. Ma wymiary 125 x 65 mm, a więc jest o 15 procent mniejszy od papierowej piątki. Na awersie umieszczono portret Królowej Elżbiety II, a na rewersie Winstona Churchilla, Pałac Westminsterski, Big Bena oraz medal Nagrody Nobla, który Churchill otrzymał w 1953 roku w dziedzinie literatury.
Papierowe pięciofuntówki pozostały w obiegu do 5 maja 2017 roku. Później wymiana była możliwa już tylko w oddziałach Bank of England. Kolejne nominały nowej serii to 10 funtów z Jane Austen z 2017 roku oraz 20 funtów z Josephem Mallordem Williamem Turnerem, wyemitowane w 2020 roku.
Testowy banknot PWPW z pszczołą miodną
W 2012 roku Państwowa Wytwórnia Papierów Wartościowych przygotowała testowy banknot polimerowy z motywem pszczoły miodnej. Egzemplarze oznaczone są serią JK i numeracją 0000000. Zachowany w stanie I, Uncirculated egzemplarz jest opisywany w literaturze jako Lucow tom VI, str. 260 oraz Parchimowicz 27.
Jakie zabezpieczenia mają banknoty polimerowe?
Tworzywo umożliwia łączenie cech typowych dla pieniędzy papierowych z efektami optycznymi, których nie da się łatwo skopiować. Dzięki temu polimerowe banknoty mogą mieć zarówno druk stalorytniczy, jak i elementy przezroczyste.
Okienka i hologramy
W polskim banknocie 20 zł z Legionami Polskimi zastosowano przezroczyste okienko z holograficznym wizerunkiem Belwederu. Z kolei brytyjska piątka ma przezroczyste plastikowe okienko z portretem królowej. Jeden z hologramów przedstawia rozetę lub labirynt w Blenheim Palace, czyli w miejscu urodzenia Winstona Churchilla.
Mikrodruki, elementy zmienne i numeracja
Do tego dochodzą mikrodruki, druk stalorytniczy oraz numeracja typograficzna. W banknocie 20 zł z Legionami Polskimi znajduje się roślinny element graficzny zmieniający kolor w zależności od kąta obserwacji oraz metaliczny element w kolorze niebieskim. Brytyjska piątka ma z kolei mikro napis pod portretem królowej, złożony z liter i cyfr widocznych dopiero pod mikroskopem.
Które instytucje stawiają na polimerowe pieniądze?
W 2026 roku polimerowe banknoty obiegowe i okolicznościowe emitują banki centralne na kilku kontynentach. Podłoże z tworzywa sprawdza się szczególnie tam, gdzie pieniądze szybko niszczeją od wilgoci i wysokich temperatur.
Do grona emitentów polimerowych banknotów w 2026 roku należą między innymi:
- Wschodniokaraibski Bank Centralny,
- Bank Centralny Wysp Salomona,
- Bank Rezerw Fidżi,
- Bank Centralny Samoa,
- Bank Centralny Omanu,
- Rząd Wyspy Świętej Heleny.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co to jest banknot polimerowy?
To pełnoprawny środek płatniczy, którego podłoże stanowi cienka folia z tworzywa sztucznego zamiast włókien celulozowych. Dzięki temu zachowuje kształt po zgięciu i jest mniej podatny na zamoczenie.
Z czego wykonuje się podłoże banknotu polimerowego?
Najczęściej używa się biorientowanego polipropylenu, czyli wytrzymałej, elastycznej folii. W Polsce technologię tę rozwija Państwowa Wytwórnia Papierów Wartościowych.
Jakie są główne różnice między banknotem polimerowym a papierowym?
Polimerowy ma jednorodne folijne podłoże, przez co jest bardziej odporny na wilgoć i rozdarcia, natomiast papierowy powstaje z włókien celulozowych i bawełnianych. Polimer zwykle dłużej wytrzymuje w obiegu, ale jego recykling jest trudniejszy.
Jakie zabezpieczenia są stosowane na banknotach polimerowych?
Stosuje się przezroczyste okienka, hologramy, mikrodruki, elementy zmienne kolorystycznie oraz druk stalorytniczy. Te cechy utrudniają ich podrobienie.
Czy Polska emituje banknoty polimerowe?
Tak — NBP wydał kolekcjonerski banknot 20 zł z Legionami Polskimi, a PWPW posiada certyfikat potwierdzający możliwość produkcji takich banknotów. PWPW wcześniej przygotowała też testowy polimerowy egzemplarz z motywem pszczoły.
W jakich krajach polimer sprawdza się najlepiej?
Tworzywo sprawdza się szczególnie w regionach o wysokiej temperaturze i wilgotności, gdzie pieniądze szybciej się niszczą. Z tego powodu wiele banków centralnych na kilku kontynentach wdraża to podłoże.
Jakie przykłady polimerowych banknotów zostały opisane w artykule?
Opisywano polski kolekcjonerski banknot 20 zł z Legionami Polskimi, brytyjską piątkę z Winstonem Churchillem oraz testowy banknot PWPW z pszczołą miodną. Każdy z nich wykorzystuje inne motywy i zabezpieczenia.
Kto obecnie emituje banknoty polimerowe?
W 2026 roku do emitentów należą m.in. Wschodniokaraibski Bank Centralny, Bank Centralny Wysp Salomona, Bank Rezerw Fidżi, Bank Centralny Samoa, Bank Centralny Omanu oraz rząd Wyspy Świętej Heleny. Lista ta obejmuje instytucje na kilku kontynentach.
